Basic HTML Version
46
Αγια Σοφιά - Μεγάλη Εκκλησία
Ο Κωνσταντίνος ο Μέγας είχε θέσει τα θεμέλια στην Κωνσταντινούπολη για ιερό ναό αφιερωμένο στην Σοφία του
Θεού. Η εκκλησία αυτή κτίστηκε από τον γιο του
Κωνστάντιο
σε
ρυθμό
βασιλικής
και
καταστράφηκε από φωτιά το 532 μ.Χ κατά τη
στάση του Νίκα. Τότε ο αυτοκράτωρ Ιουστινιανός
αποφάσισε να ανοικοδομήσει την εκκλησία και
ανέθεσε το έργο στον Ανθέμιο τον Τραλλιανό και
στον Ισίδωρο τον Μιλήσιο, τους καλύτερους
αρχιτέκτονες της εποχής σύμφωνα με τον
Προκόπιο.
Οι εργασίες ξεκίνησαν στις 23 Φεβρουαρίου του
532 μ.Χ. Η εκκλησία οικοδομήθηκε χωρίς να
υπολογιστεί το οικονομικό κόστος και με υλικά
από διάφορες περιοχές της Αυτοκρατορίας. Το έργο περατώθηκε υπό την επίβλεψη του Αυτοκράτορα Ιουστινιανού σε
πέντε μόλις χρόνια και τα εγκαίνια τελέστηκαν στις 23 Δεκεμβρίου του 537 μΧ. Λέγεται μάλιστα ότι ο Ιουστινιανός
ενθουσιασμένος από το αποτέλεσμα, δόξασε τον Θεό και είπε την γνωστή φράση "Νενίκηκά σε Σολομών" (σε έχω
νικήσει Σολομώντα), αναφερόμενος στον Ναό του Σολομώντα και συγκρίνοντας τον με την Αγία Σοφία. Η Εκκλησία
μας τιμά την μνήμη των εγκαινίων της αγίας του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας στις 23 Δεκεμβρίου.
Η Αγία Σοφία είναι ο πρώτος ναός σε ρυθμό βασιλικής με τρούλο. Ο συνδυασμός της κατά μήκος εκτεινόμενης
βασιλικής με τον τρουλωτό ναό απασχολούσε για πολλά χρόνια τους αρχιτέκτονες. Η Αγία Σοφία θεωρείται ως η
τελειότερη βασιλική με τρούλο και έχει κάποια στοιχεία από ναούς οκταγωνικούς με κόγχες. Οι θόλοι στους ναούς ήταν
ένα στοιχείο πολύ συνηθισμένο στην ιουστινιάνεια αρχιτεκτονική. Οι οπτόπλινθοι (τούβλα) χρησιμοποιήθηκαν ως
υλικό για την κατασκευή των τρούλων, αλλά οι Βυζαντινοί, σε αντίθεση με τους Ρωμαίους, δεν χρησιμοποίησαν
ξυλότυπα (καλούπια). Το πρόβλημα της στήριξης του βάρους του τρούλου, που είχε παρατηρηθεί και σε
ειδωλολατρικούς ναούς όπως το Πάνθεον στη Ρώμη, αντιμετωπίστηκε πολύ έξυπνα.
Η εκκλησία έχει μήκος 75 μέτρα και πλάτος 70 μέτρα. Ο τρούλος έχει περίμετρο 32 μέτρα και φωτίζεται από 40
παράθυρα. Το υψηλότερο σημείο του τρούλου έχει ύψος 56 μέτρα. Εκατό κολόνες από πολυτελές μάρμαρο
υποστηρίζουν τα τόξα και τους θόλους. Τέλος το ιερό της Αγίας Σοφίας δεν κοιτάζει ακριβώς προς την ανατολή αλλά
αποκλίνει λίγο προς τον νότο. Επί Ιουστινιανού η Αγία Σοφία είχε 1000 κληρικούς, επί Ηρακλείου 600 κληρικούς απ'
τους οποίους οι 80 ήταν πρεσβύτεροι, οι 150
διάκονοι, οι 25 ψάλτες και οι 75 θυρωροί.
Ο
σεισμός
που
χτύπησε
την
Κωνσταντινούπολη τον Μάιο του 558
προκάλεσε βλάβες στην Αγία Σοφία και ο
αρχιτέκτονας Ισίδωρος κατέρριψε τον τρούλο
και κατασκεύασε νέο μεγαλύτερο. Ο τρούλος
επισκευάστηκε ξανά το 987 επί Βασιλείου του
Βουλγαροκτόνου και το 1317 επί Ανδρονίκου
Β του Παλαιολόγου.
Η Αγία Σοφία λεηλατήθηκε πρώτη φορά απ'
τους Λατίνους Σταυροφόρους και πολλά
πολυτελή
σκεύη
και
άγια
λείψανα
μεταφέρθηκαν από τους Σταυροφόρους στη Δύση. Ο επικεφαλής των Βενετών Σταυροφόρων, δόγης Ερρίκος