Basic HTML Version
29
Αποκριάτικα έθιμα
Μακελλαρικόν ιπποδρόμιον
Αρκετοί ειδικοί θεωρούν ότι ένας από τους τακτικούς αγώνες στον περίφημο Ιππόδρομο της Κωνσταντινούπολης
αποτελεί «γέφυρα» μεταξύ των παλιότερων δρώμενων στη Ρώμη και της χριστιανικής αποκριάς. Πρόκειται για
δρώμενα γνωστά με την ονομασία «Μακελλαρικόν ιπποδρόμιον», που γίνονταν τον Φεβρουάριο, λίγο πριν από την
αρχή της Τεσσαρακοστής. Τα οργάνωναν οι κρεοπώλες σύμφωνα με την παράδοση των ρωμαϊκών Λουπερκαλίων. Η
γιορτή αυτή στην αρχαία Ρώμη ήταν αφιερωμένη στην αρχή της άνοιξης. Λόγω του χαρακτήρα της και της περιόδου
του γιορτασμού θεωρείται ότι σ΄ αυτά εντοπίζονται οι ρίζες του αστικού καρνάβαλου.
Απόκριες και Μπακλαχοράνι στην Πόλη (ριζοσπαστης)
Μέρες χαράς, γλεντιού και διασκέδασης ήταν οι μέρες των Αποκριών στην Πόλη. Οι Πολίτισσες νοικοκυρές συνήθιζαν
να ετοιμάζουν σπιτικά κεράσματα (τρίγωνα, ρεβανί, μπακλαβά, γιασί κ. ά.),
καθώς επικρατούσε η συνήθεια να επισκέπτονται τα σπίτια γείτονες και φίλοι
μεταμφιεσμένοι. Οπως σημειώνει στο βιβλίο της η
Σούλα Μπόζη,
"στα μεγάλα
αστικά σπίτια του Πέρα και σε διάφορες αίθουσες δίνονταν κοινοτικοί χοροί και
δεξιώσεις".
Ενα ευθυμογράφημα της πολίτικης εφημερίδας "Πρόοδος" (1918) μας
παρουσιάζει τη διασκέδαση των λαϊκών στρωμάτων και μας μεταφέρει στον
αποκριάτικο χορό των "τουλουμπατζήδων" (άτακτο Σώμα Πυροσβεστών). "Ο
χορός έγινε στο "κοβούσι" (κατάλυμα - υπνωτήριο), με μουσικούς τον Κιορ - Χατζίκη στο ζουρνά και τον Εδιρνέ -
Καπουλού Γιοββανάκη στο νταούλι και κυρίαρχο της βραδιάς τον καρσιλαμά (... ). Αντί σαμπάνια υπήρχε μπόλικη
γκαζόζα - λεμονάδα "για τα παιδιά της επιστήμης"". Τις Απόκριες συνήθως έκαναν τους ετήσιους χορούς τους και οι
Ελληνες ετεροδημότες. Τους χορούς του συρμού - την πόλκα, τη μαζούρκα, τις καντρίλιες - διαδέχονταν οι μπάλοι, ο
ρουμελιώτικος και ο χασαποσέρβικος της Πόλης.
Σαν ένα "χρωματιστό πανηγύρι" χαρακτηρίζει ο λαϊκός ζωγράφος
Π. Μοσχάκης
την Πόλη την Καθαρά Δευτέρα. Τη
μέρα αυτή, μπορεί οι νοικοκυρές να "επανέφεραν τα πράγματα στην τάξη", αλλά το μεγάλο ξεφάντωμα, το θρυλικό
Μπακλαχοράνι, ο καρνάβαλος της Καθαρής Δευτέρας, συγκέντρωνε πλήθος κόσμου στα Ταταύλα. "Οι μασκαράδες
από κάθε γειτονιά προσπαθούσαν να παρουσιάσουν κάτι πρωτοφανές (... ) να
γελάσει ο κόσμος. Μερικοί ντυνόντουσαν "Ελληνες λήσταρχοι" με φουστανέλες
και γιαταγάνια. Κάποια άλλη γειτονιά παρίστανε τους χαμάληδες της Ανατολής,
με ενδυμασίες του τόπου. Αλλοι ντυμένοι γιατροί, στη μέση του δρόμου
ξεγεννούσαν γκαστρωμένες γυναίκες. Κηδείες με φέρετρα και μέσα
πεθαμένους, παπάδες και ξεφτέρια, χήρες και συγγενείς". Αυτές ήταν σκηνές
από το θρυλικό Μπακλαχοράνι, που αργότερα, όπως γράφει εφημερίδα το
Φλεβάρη του 1944 "αφήκε αναμνήσεις, ήτο νεκρό".
Το χρωματιστό αυτό ρωμαίικο αποκριάτικο πανηγύρι, που γνώρισε τις δόξες του τον 19ο και αρχές 20ου αι., γινόταν
πριν την έναρξη της νηστείας της Μεγάλης Σαρακοστής. Δεν είχε τίποτα να ζηλέψει σε ψυχαγωγία από τα σημερινά
καρναβάλια του Ρίο, της Βενετίας αλλά και της γειτονικής Ελλάδας. Μέρες χαράς και γλεντιού ήταν οι Αποκριές στην
Πόλη που αποτυπώνονταν σε όλο τους το μέγεθος στο Μπακλαχοράνι των Ταταούλων. Ήταν το μεγάλο ξεφάντωμα
των λαϊκών τάξεων όπου όλοι μασκαρεμένοι από κάθε γωνιά της πόλης συμμετείχαν σε μια παρέλαση που κατέληγε